Wat is een kelim?

Het woord ‘kelim’ is een aanduiding voor een bepaalde weeftechniek van vloerkleden. Kelims worden ‘vlak geweven’ van wol. Dit betekent dat kelims vrij plat zijn en niet de wollen pool hebben die je bij geknoopte tapijten ziet. Kelims worden geweven in prachtige kleuren (vaak worden er per kelim wel 10 verschillende kleuren gebruikt) en ingewikkelde bloem– en geometrische patronen. Soms wordt in plaats van schapenwol ook wel geiten- of kamelenhaar gebruikt.

Waar komen kelims vandaan?

Kelims komen o.a. uit Centraal-Azië ( Afghanistan, Uzbekistan, Turkmenistan, Azerbeidzjan, Rusland, Turkmenistan, Turkije, Pakistan), Noord-Afrika (Marokko) en het Midden-Oosten (Iran, Irak, Syrië).

Hoe en door wie werden de kelims gemaakt?

De vrouwen van de nomadische stammen hielden zich naast hun huishoudelijke werkzaamheden bezig met het weven van de kelims. Zij wasten en kamden de schapenwol nadat de kudde was geschoren en sorteerden de wol op kwaliteit en kleur. Vervolgens werd de wol gesponnen en geverfd. Het verven vond aanvankelijk plaats met natuurlijke kleurstoffen, maar toen er steeds meer synthetische verven op de markt kwamen werd hier ook dankbaar gebruik van gemaakt. Het verven met natuurlijke keurstoffen was namelijk een zeer tijdrovend proces. Bovendien maakten de synthetische kleurstoffen het mogelijk om veel meer kleuren te maken. De kleden werden geweven op een weefgetouw dat vaak plat buiten de tent of huis stond maar eventueel ook rechtop binnen neergezet kon worden. Op YouTube zoeken op “weaving kilims” levert leuke filmpjes op van het weefproces.

Waarom zijn kelims vaak lang en niet zo breed?

De breedte van het weefgetouw bepaalde de breedte van het kleed. Daarom zien we veel kelims die niet breder zijn dan 1.60 cm. Een breder weefgetouw was simpelweg onhandig. Bredere kleden komen niet zoveel voor. Om een breder kleed te krijgen werden ook wel 2 identieke helften geweven en aan elkaar gezet. Dit laatste kan echter ook betekenen dat het kleed als huwelijksgeschenk werd gemaakt. Beide families weefden een helft van het tapijt. Geen enkele kelim is hetzelfde, ieder kleed is uniek.

Waar werden de kelims voor gebruikt?

Kelims werden, in tegenstelling tot de geknoopte tapijten die als luxer werden beschouwd, niet gemaakt voor de verkoop en handel, maar voor eigen gebruik. Ze werden gebruikt als vloerkleed om de vloer in de tent of huis mee te bedekken, om aan de wanden van de tent te hangen als extra isolatie tegen de kou, om spullen in te bewaren, om spullen in de tent mee af te dekken, als tentdeur, als bidkleed etc. Bij veel stammen was het gebruikelijk dat als er getrouwd werd, er een aantal nieuwe kelims met de uitzet van de bruid meekwam. Soms was het ook gebruikelijk de schoonmoeder een kelim te schenken. In anden zoals Turkije werden ook kelims aan de moskee geschonken. Deze werden gebruikt om de vloeren in de moskee mee te bedekken.

Oude en nieuwe kelims.

Op de site van Kelims & More vindt u meestal een naam aanduiding bij de kelim. Dit verwijst niet naar een bepaalde nomadische stam maar naar de regio of dorp waar ze zijn vervaardigd.
Het horen bij een nomadische stam betekende niet automatisch dat er het hele jaar rondgetrokken werd. Vaak trok men in de zomer rond en keerde men voor de winter weer terug naar het eigen dorp. In landen zoals Turkije wordt het nomadische leven al lang door de overheid tegengewerkt. Hierdoor en natuurlijk ook door andere ontwikkelingen leven de nomaden van weleer steeds meer in de dorpen en is door de veranderende leefwijze de traditie van het kelim weven bijna verdwenen. Deze ontwikkeling is al tientallen jaren aan de gang. Er worden nog steeds kelims met de hand gemaakt maar absoluut niet meer in die mate waarin dat 30 tot 40 jaar geleden nog het geval was. Tegenwoordig is het ook mogelijk een fabrieksmatig gemaakte kelim te kopen.

0